Hướng dẫn cách đánh Tổ Tôm chi tiết nhất dành cho người mới

Hướng dẫn cách đánh Tổ Tôm chi tiết nhất dành cho người mới
Hướng dẫn cách đánh Tổ Tôm chi tiết nhất dành cho người mới

Tổ Tôm là trò chơi được các bậc cao niên cực kỳ yêu thích. Cách chơi Tổ Tôm khá cầu kỳ, phức tạp, đòi hỏi người chơi phải tính toán và sử dụng trí tuệ rất nhiều. Để giúp bạn đọc hiểu hơn về trò chơi này, 1bigaustria đã tổng hợp thông tin về trò Tổ Tôm cũng như cách chơi của nó. Khám phá ngay bây giờ bạn nhé!

Các quân bài trong chơi Tổ Tôm

Trước khi tìm hiểu cách chơi Tổ Tôm,  chúng ta cần tìm hiểu sơ lược về bộ bài được sử dụng trong trò chơi này. Bộ bài Tổ Tôm có tổng cộng 120 lá, thực chất là 30 lá với 4 loại quân giống nhau. Những kí hiệu ở trên quân bài được viết bằng chữ Nho. Có một câu nói giúp người chơi dễ dàng nhớ bài Tổ Tôm đó là:“Vạn vuông, Văn chéo, Sách thì loằng ngoằng”.

Tên của mỗi quân bài Tổ Tôm được đọc theo theo thứ tự từ trái qua phải. Trong đó có 2 thành tố chính là phần số và hoa. Trong đó, hàng hoa gồm có: Vạn, Văn, Sách. Hàng số gồm có 9 số từ nhất đến cửu.

Các quân bài trong chơi Tổ Tôm
Các quân bài trong chơi Tổ Tôm

Trong cách chơi Tổ Tôm, bộ bài sẽ có 3 hàng như sau:

  • Hàng Văn: Gồm có Nhất Văn đến Cửu Văn.
  • Hàng Vạn: Gồm có Nhất Vạn đến Cửu Vạn.
  • Hàng Sách: Gồm có Nhất Sách đến Cửu Sách.

Ngoài ra, trong Tổ Tôm có 3 loại bài đặc biệt (còn được gọi là “Yêu”) là:

  • Thang thang: Là hình vẽ người phụ nữ đang cho con bú
  • Ông cụ: Là hình người già đang chống gậy
  • Chi chi: Là hình một người đang cầm 2 quả chùy.​

Hướng dẫn cách cầm và xếp bài Tổ Tôm

Khác với nhiều trò đánh bài khác, Tổ Tôm có những quy định cụ thể về việc xếp bài cũng như cầm bài. Thông tin cụ thể sẽ được làm rõ ngay bây giờ.

Bài cầm trên tay

Những lá bài Tổ Tôm hình chữ nhật được xếp như quạt giấy, cầm xòe trên tay. Quân yêu được xếp ở giữa quạt, trên những quân bài khác nhưng không che lấp các quân sau. Các quân bài được xếp theo từng phu. Những quân phu liên quan thì được xếp gần nhau, còn các quân lẻ cần đánh đi thì để riêng. Lưu ý là không được để lấp quân nào. Trường hợp lấp không trông thấy rõ, người chơi sẽ dễ bị bỏ ù hoặc ù sai vì vẫn còn quân thừa.

Cách cầm bài Tổ Tôm
Cách cầm bài Tổ Tôm

Những quân bài trên tay hoặc trên chiếu phải xếp theo phu, cụ thể:

  • 3 quân bài trở lên xếp hàng ngang được gọi là phu bí (như tứ vạn, tứ sách, tứ văn hay thất vạn, thất sách, thất văn;)
  • 3 quân bài trở lên xếp hàng dọc theo thứ tự liên tiếp được gọi là phu dọc (ví dụ Nhất, nhị, tam vạn; ngũ, lục, thất, bát, cửu văn; nhị sách, tam rồi tứ sách, ngũ, lục, thất, bát sách.)

Bài xếp dưới chiếu

Trong cách chơi Tổ Tôm, bài xếp dưới chiếu cần tuần theo quy định nghiêm ngặt như sau:

  • Có khàn phải thì người chơi để úp xuống chiếu (để những người biết dự đoán khi cần thiết)
  • Quân ăn của làng thành phu bí thì người chơi để dưới cùng phía trên. Người chơi có quân nào giống quân ấy thì phải hạ xuống để trên quân ấy, trường hợp  có 2 quân giống thì quân thứ hai phải để trên cùng thành 5 quân ( ăn 5 binh).

Quân nào ăn thành phu dọc thì phải xếp thành hàng dọc. Quân ăn của làng, người phải để dưới cùng. Nếu ăn phu dọc trên tay mình còn quân giống quân mình ăn thì người chơi phải hạ phu có quân mình ăn xuống, trog đó quân giống của làng phải để dưới cùng. Khi quân đến cửa của mình nối tiếp với phụ dọc mình đang có trên chiếu, bạn không ăn thì phải hạ quân trùng trên tay xuống phu dọc để cả làng biết. Những quân để dưới chiếu không đúng thứ tự trên sẽ bị gọi là trái vỉ. Những quân phải để dưới chiếu nhưng người chơi vẫn cầm trên tay gọi là treo tranh. Theo cách chơi Tổ Tô,treo tranh, trái vỉ nghỉ ăn tiền.

Bài xếp dưới chiếu trong cách chơi Tổ Tôm
Bài xếp dưới chiếu trong cách chơi Tổ Tôm

Người chơi có thiên khai phải úp xuống chiếu, sau đó trình làng khi làng bốc quân đầu tiên ở nọc. Nếu bạn cầm cái thì phải mở thiên khai trước, sau đó mới đánh quân. Người chơi nào đang chờ quân của thiên khai có thể hạ ù. Người nào có khàn khi quân giống khàn lên thì cần dậy khàn thành thiên khai. Nếu người chơi không dậy là thối khàn. Trường hợp thối khàn mà ù thì không được ăn tiền (tính điểm). Nếu quân ấy đến đúng cửa của mình thì người chơi có thể vừa dậy khàn vừa ăn thành phu dọc.

Cách chơi Tổ Tôm với số người khác nhau

Thông thường, chúng ta sẽ có hai cách chơi là Tổ Tôm 4 người và 5 người. Số lượng người chơi khác nhau sẽ kéo theo một số điểm khác biệt. Cụ thể sẽ được là rõ như phần bài dưới đây.

Cách đánh Tổ Tôm 4 người

Cách chơi Tổ Tôm 4 người còn được gọi là Bí Tứ. Trong Bí Tứ, bộ bài sẽ được chia thành 5 phần, mỗi người chơi lấy một phần, phần còn lại là bài nọc. Trong cách chơi Tổ Tôm 4 người, bạn có thể ù khi có 2 lưng. Tuy nhiên phải không có bài ù thông, không ù thập hồng. Với bài Bí Tứ, có hai trường hợp nếu ù sẽ được coi là thắng chính, đó chính là Ù thập nhị hồngÙ kính nhị.

Hướng dẫn chơi Tổ Tôm 5 người

Khác với Bí Tứ, cách chơi Tổ Tôm 5 người có nhiều điểm khác biệt. Đầu tiên, nhà cái sẽ chia cho mỗi người 20 quân bài. Những quân còn lại được đặt dưới đĩa gọi là bài nọc. Người cầm cái sẽ là người đánh trước. Người này cũng có quyền lấy thêm một quân bất kỳ từ bài nọc. Ván bài sẽ kéo dài cho đến khi bài nọc còn 5 lá và không có ai ù bài.

Hướng dẫn chơi Tổ Tôm 5 người
Hướng dẫn chơi Tổ Tôm 5 người

Điều kiện ù và các loại ù trong chơi Tổ Tôm

Khi học cách chơi Tổ Tôm, bạn cần nắm chắc điều kiện ùcác loại ù trong Tổ Tôm. Đây là thông tin cơ bản để bạn sớm hòa vào cuộc chơi.

Điều kiện ù

Cách chơi Tổ Tôm quy định, người chơi cần đáp ứng các điều kiện sau để ù:

  • Người chơi hạ hết tất cả các quân bài xuống dưới chiếu.
  • Người chơi lật những quân khàn đã úp để không bị thiếu quân.
  • Người chơi đủ 21 quân và xếp được các phu không để lẻ lá nào, có ít nhất 1 lưng và nếu đã đủ các lưng sẽ là thiên ù.

Khi người chơi ù, quân bài lật trong tụ phải là 10 cặp chắn, đồng thời có 6 cặp trở lên mới được tính là ù và giành phần thắng. Như vậy, nếu không đủ 6 cặp trở lên thì người chơi không ù được. Có một số trường hợp đặc biệt là khi người chơi chiếu đã đủ 10 cặp bài và cũng có 6 cặp bài trở lên. Nếu 6 cặp này chiếu bài chi thì người chơi được tính là ù và thắng.

Các loại ù

Trong cách chơi Tổ Tôm, chúng ta thường bắt gặp những kiểu ù bài như sau:

  • Ù thông: Trường hợp người chơi ù liên tục từ lần thứ 2 trở đi.
  • Thập điềm: Nghĩa là bài ù toàn quân màu đỏ.
  • Bạch định: Nghĩa là bài ù toàn quân màu trắng.
  • Kính cụ: Bài ù có quân ông cụ đỏ, còn lại toàn bộ là quân màu trắng.
  • Kính tứ cố: Người chơi ù với 4 lá ông cụ đỏ còn lại là quân màu trắng.
  • Chi nẩy: người chơi ù khi bốc 1 quân ở nọc lên.
  • Nếu bạn ù bằng là bài bốc dưới nọc lên hoặc quân người khác đánh thì khi đó bạn sẽ nói nhờ hay xem quân.
Các loại ù trong trò đánh Tổ Tôm
Các loại ù trong trò đánh Tổ Tôm

Cách hô ù

Quân mà bạn chờ lên ở bất cứ cửa nào, người chơi đều được ù. Sau khi người chơi hạ bài, dậy khàn, báo bất thực và trả chén cho làng (nếu có) mới Xướng ù, hô ù loại gì: Ù thông hay ù suông? ù có cước sắc hay không có cước sắc.

Trường hợp ù có nhiều cước sắc, người chơi phải nói đúng trình tự cao trước, thấp sau, trừ Ù Tôm Lèo. Nếu người chơi hô ù ít thành ù nhiều thì sẽ bị phạt, nhiều thành ù ít thì sẽ nhận điểm ít. Nếu quân bài bạn chờ, trên tay đã có 2 quân mà sau lên quân thứ 3 đúng phu dọc mình chờ thì người chơi phải nói là ù không phỗng, không nói thì coi như không được ù.

Cách tính điểm phân định thắng thua

Mỗi địa phương sẽ có cách tính điểm khác nhau. Thông thường, cách chơi Tổ Tôm có quy định về cách tính điểm thắng thua như sau:

  • Ù suông không có cước sắc thì +1 điểm
  • Ù thông ván trước thì +1 điểm
  • Có tôm sẽ được thì +1
  • Bạch thủ thì +1 điểm
  • Xuyên 5 gian thì + 1 điểm
  • Có lèo thì +2 điểm
  • Thập điều thì +3 điểm
  • Kính cụ thì + 6 điểm
  • Bạch định thì +8 điểm
  • Kính tứ cố thì cộng max điểm là 10

Bên cạnh đó, điểm 1 hội của “ù suông 2 dịch 1” sẽ được tính 25 điểm, “ù suông 4 dịch 2” tính 50 điểm. Khi điểm tổng lớn hơn 24 hoặc 48 hội sẽ kết thúc. Người chơi nào có điểm cao nhất thì người đó thắng.

Các quy định khác cần nắm trong cách chơi bài Tổ Tôm

Sau khi đã nắm cách chơi Tổ Tôm cơ bản, người chơi cũng cần hiểu thêm về một số quy định khác trong Tổ Tôm, cụ thể như sau:

Khàn bất thực

Trong cách chơi Tổ Tôm, khàn là 3 quân bài giống nhau. Như vậy, nếu giữ nguyên khàn thì chỉ được 1 phu lưng. Nếu tách ra, ta sẽ tạo được nhiều phu khác và loại bớt các quân lẻ. Trường hợp người chơi chắc chắn mình có phu lưng, bạn hãy xin khàn bất thực và dùng chén để ghi nhớ.

Khàn bất thực trong cách chơi Tổ Tôm
Khàn bất thực trong cách chơi Tổ Tôm

Cách chơi Tổ Tôm thông thường quy định, khi bạn ăn phu bí hoặc cước sắc thì phải để quân ăn trên khàn. Đồng thời úp những lá lập thành phu trên quân đã ăn. Khi Ù, bạn phải hô là khàn bất thực. Nếu không bạn sẽ phải đánh đi một quân bài khác và hô khàn bất thực ăn cả, trả chén làng.

Bên cạnh đó, nếu bạn có quân giống khàn bất thực lên phải phỗng thì phỗng. Sau khi phỗng thì hạ phu dọc và trả chén làng luôn vì khàn lại trở lại. Theo luật Tổ Tôm, khàn bất thực cần có phu bí và phu dọc. Nếu có mỗi phu bí, người chơi sẽ không được tính điểm. Trường hợp này được gọi là khàn bất thực một cục.

Thiên khai bất thực

Thiên khai bất thực nghĩa là khi người chơi có thiên khai muốn xoay thành phu dọc, thế nhưng khi đó lại buộc phải đánh đi 1 trong 2 quân. Nếu người chơi không đánh ra quân nào thì sẽ nói là ăn cả. Còn nếu đánh quân nào đó thì đọc tên quân đó và trả chén làng, hô ù là được.

Khi đánh quân

Cách chơi Tổ Tôm quy định, người chơi không được đánh quân trong phu thường và phu dưới chiếu để ăn bài có cước sắc. Nếu đó không phải phỗng thì không được đánh cả 2. Ngoài ra, quân yêu luôn phải được giữ lại. Trường hợp bạn đánh quân phu dưới chiếu, sau bốc được lá bài chờ ù thì dù ù được cũng mắc lỗi chèo đò.

Khi ăn quân

Trong trò Tổ Tôm, người chơi có quyền ăn quân khi tới cửa của mình. Nếu bạn có 2 quân giống nhau và ăn ở cửa khác thì gọi là phỗng, nếu có đúng quân đang chờ thì được ù. Bên cạnh đó, quân yêu đến cửa thì bạn bắt buộc phải ăn. Nếu bạn không ăn quân nào, cũng không phỗng thì lượt tiếp đó có xuất hiện cũng không được ăn.

Trong trò Tổ Tôm, người chơi có quyền ăn quân khi tới cửa của mình.
Trong trò Tổ Tôm, người chơi có quyền ăn quân khi tới cửa của mình.

Nếu quân lên đã ù mà bạn không ù, hoặc sau tới mới ù thì gọi là bỏ ù. Trường hợp này người chơi sẽ không được tính điểm và chỉ được làm cái. Khi bài của một người chơi nào đó bị thừa, họ sẽ phải trả lá bài yêu nhất văn. Nếu không có, người này sẽ phải trả yêu đen khác, cuối cùng mới đến yêu đỏ.

Hết ván không ai ù

Khi đi hết ván mà vẫn không có người chơi nào ù thì lá bài nọc cuối cùng đến cửa nào, người này được gọi là .

Chờ bài

Trong cách chơi Tổ Tôm, cách chờ bài được thực hiện như sau:

  • Thập thành: Khi bài tròn và đã có lưng, chỉ chờ quân yêu, quân ghép được vào các phu là ù.
  • Bạch thủ: Khi người chơi sở hữu 2 quân giống nhau, có phu lưng và bài đã tròn, đang chờ quân thứ 3 lên để phỗng. Khi ù, bạn phải hô phỗng.
  • Chờ xuyên: Chỉ trường hợp người chơi đang chờ quân lên để ghép thành phu dọc làm tròn bài.
  • Chờ chi chi nẩy: Chỉ trường hợp người chơi duy nhất một quân chi chi.

Cách cho cái

Trong cách chơi Tổ Tôm, người cầm cái sẽ có thêm một quân bài ở nọc để được đi đầu tiên. Cách xác định người cho cái như sau:

  • Ván thứ nhất, người lớn tuổi nhất hoặc chủ nhà cho cái
  • Ván thứ 2, những người dưới tay người ù ván trước cho cái
  • Từ ván thứ 3, người ù (hoặc kê) ván trước đó sẽ cho cái ván sau

Người được cái trong Tổ Tôm sẽ là:

  • Người ù ván trước sẽ được cái ở ván sau
  • Nếu có người bỏ bài và ván đó hòa thì người bỏ bài sẽ được cái ván sau. Nếu có nhiều người bỏ bài thì người nào bỏ bài trước người ấy được cái
  • Nếu không ai ù thì người nhận lá bài nọc cuối cùng (gọi là kê) sẽ làm cái.
Cách cho cái trong cách chơi Tổ Tô cơ bản
Cách cho cái trong cách chơi Tổ Tô cơ bản

Để cho cái, đầu tiên người cho cái sẽ lấy một phần bài làm nọc (chỗ trống gọi là khe). Vòng cho cái thực hiện theo chiều ngược kim đồng hồ. Phần bài đầu tiên bên phải khe được quy ước là phần 1, tiếp đó là 2, 3, 4, 5. Khe phần lấy đi làm nọc là khe 1, sau đó là khe 1, 2, 3, 4, 5.

Tiếp theo, người chơi rút 1 quân bất kỳ từ nọc rồi cho vào 1 phần nào đó, thường sẽ là phần bên phải khe lấy đi làm nọc. Tiếp đó, ta ngửa hai lá bài của phần này lên, cộng hai số của lá bài lại rồi chia cho 5. Số dư của kết quả sẽ được dùng để xác định cái. Nếu số dư là 1 hoặc 2 thì người ngồi bên phải người cho cái là người được cho cái. Tương tự, số dư là 3 thì người thứ 3 được cái, số dư là 4 thì người số 4 được cái và số dư là 5 thì người ngồi bên trái người cho cái được cái.

Lựa chọn người chia bài

Khi chơi Tổ Tôm, chúng ta cần chọn ra người chia bài. Những người này có thể là:

  • Hai người ít điểm nhất
  • Người bị lỗi chèo đò
  • Hai người ngồi hai bên người mới ù
  • Người ù ván trước
  • Người được kê và người dưới kê

Cách chơi Tổ Tôm khá phức tạp, đòi hỏi bạn phải tìm hiểu kỹ trước khi nhập cuộc. Hy vọng với bài viết trên, bạn sẽ có thêm nhiều thông tin bổ ích về trò chơi dân gian này. Đừng quên truy cập website 1bigaustria để có thêm nhiều thông tin hữu ích về game bạn nhé!

Xem thêm: